Bilgisayarın nasıl çalıştığını bilmek neden bu kadar
önemlidir? Bazılarımız bilgisayarları kafalarında fazla büyütüyor. Hatta
insanları kontrol ettiğini veya daha akıllı olduğunu düşünenlerimiz bile vardır.
Ne kadar karışık ve komplike gibi görünselerde bilgisayarlar hiçbir zaman bizi
kontrol etmek amacıyla yapılmadı.
Peki
bilgisayarlar hakkında daha fazla şey öğrenmek için ne yapmalısınız?
Sadece biraz okumayı sevmek ve bilgisayarı biraz kurcalamak.
Yakından tanıdığımız ve çok sevdiğimiz bilgisayarlar o kadar uzun süredir
bizimle değildi. İlk ev bilgisayarı 1977 yılında satışa
çıkartıldı.
Günümüzde bilgisayarlar küçük, hızlı, güvenilir ve oldukça faydalıdır. Ancak
1977’de durum böyle değildi. Fakat temelde aynı şekilde çalışıyorlardı. Her
ikisi de veri alıyor, veri saklıyor, verileri işliyor ve sonra da tıpkı
beyinlerimizin yaptığı gibi verileri gönderiyorlardı.
Bilgisayarı tanıyalım…
Bilgisayarla bir iş yapmak için yazılım, donanım ve girdi kombinasyonuna
ihtiyacınız vardır.
Donanım, bilgisayarın kendisi gibi aygıtlardan, monitör, klavye, yazıcı, fare
ve hoparlörlerden oluşur. Bilgisayarınızın içersinde merkezi işlem birimini
(CPU) oluşturan ana kart da dahil çok daha fazla sayıda bit yer alır. Aygıt
yazılımdan aldığı komutların işlemini yapar ve görevleri yerine getirir yada
hesaplamaları yapar.
Yazılım, belirli işlemleri yapmak için bilgisayarınıza
yüklediğiniz programlara verilen isimdir. Macintosh için Apple OS veya
PC’ler için Windows XP yada Linux gibi işletim sistemleri vardır. Ayrıca
oynadığımız oyunlar yada mektup yazmak veya matematik sorularını çözmek için
kullandığımız araçlar gibi uygulama yazılımları vardır.
Bellek
Bir bilgisayarda saklama işlevi çok farklı boyutlarda, türlerde ve şekillerde
gerçekleşir. Ancak iki genel saklama türü vardır: kısa süreli ve uzun süreli.
Sıradan bir bilgisayarda RAM, ROM, sanal, ön bellek ve çesitli uzun süreli
saklama aygıtları gibi çeşitli bellek türleri vardır. Her bir bilgisayar bellek
türünün belirli bir işlevi ve amacı vardır.
Bilgisayar bellegi baytlarla ölçülür. Tek bir bayt sekiz sira haline olan
1’ler ve 0’lardan olusur. Bilgisayar bu 0’lar ve 1’lere göre bilgilere erisir ve
onlari saklar. Her bir tusa basma veya karakterle bir bayt bellek kullanilir.
ROM
ROM, yada salt okunur bellek, kalıcı, uzun süreli, geçici olmayan bellektir.
Geçici olmaması bilgisayar kapandığında da kaybolmaması anlamına gelir. Ayrıca
herhangi bir şekilde silinemez yada değistirilemez. ROM’un amacı başlatma yada
önyükleme işlemini kontrol eden girdi/çıktı sistemini (BIOS) kaydetmektir.
RAM
ROM’un aksine RAM, yani rasgele erişimli bellek sadece bilgisayar açıkken
çalışır. Bu bellek bilgisayarın her işlemini teker teker kontrol ettiği için çok
önemlidir. RAM’a ilk giden şey İşletim Sistemidir. Daha sonra RAM’e
oynayacağınız bir oyun, İnternet tarayıcı yada istediğiniz başka bir program
gider.
İlk kişisel bilgisayarlar sadece 64K’lik RAM’a ihtiyaç duyuyordu. Bugün bu
sayı oldukça fazladır. Fotoğraflar, sesler, hatta RAM’a giden filmlerle beraber
artık milyonlarda bayta gerek vardır. Mesela şu anda kullandığım bilgisayarda
512 MB’lık yani 512.000 bayt RAM var.
Son birkaç yılda çok işlemlilik RAM’e olan talebi arttırdı. Çok işlemlilik
bilgisayarda aynı anda birden fazla programı çalıştırabilme özelliğidir. Örneğin
çoğu insan bir taraftan Word’ü kullanırken bir taraftan da İnternet Expoler’ı
kullanmayı tercih edebilir. Bu, her iki programında çalışması daha fazla RAM’e
ihtiyacı doğurabilir.
Saklama Aygıtları
RAM ve ROM bilgisayarların çok önemli parçaları olabilir, ancak bilgisayarınızda
sabit sürücüler ve disk sürücüleri olmadan saklama aygıtları o kadar da faydalı
olmaz.
Ev bilgisayarınızda bulunan en yaygın saklama aygıtları
şunlardır:
Disket
Manyetik film ile örtülü yuvarlak plastik bir yüzeyi vardır. Ortalama 720 k ile
1440 k arası bilgi saklarlar.
Sabit Disk
Disk adı verilen yuvarlak metal plaka metal havalı sıkı
kabuklarla kaplanmış haldedir. Bunların büyüklüğü genellikle 40 ile 200
gigabayt (1000 MB=1GB) arasında değişir. Sabit sürücünün işlevi verileri tüm
dosyalara ve bilgisayarın kullanılacağı yazılıma saklamaktır. RAM tarafından
kullanılan herhangi bir dosya yada yazılım programı büyük bir olasılıkla sabit
diskten gelecektir.
CD-ROM
CD’nin işlevi bir çok sayıda veri saklayabildiği için sabit
sürücüye çok benzer. Bunları birbirinden ayıran özellik ise taşınabilir olması
ve optik saklama teknolojisidir. Ayrıca sabit disketlerle
karşılaştıldığında saklama kapasiteleri çok daha sınırlıdır. Sadece yaklaşık 650
MB’a kadar bilgileri saklayabilirler. Diğer bir önemli fark ise CD’lere verileri
yazacak özel bir sürücülerinin olmasıdır. Aksi halde sadece okunabilirler.
DVD-ROM (Dijital Video Diski, salt- okunur-
bellek)
DVD’ler yazılabilmeleri ve lazerle okunabilmeleri yönünden
birbirlerine çok benzerler. Sabit sürücüler manyetik dalgaları saklama
verilerini kullanırlar. Ancak CD’ler ve DVD’ler diskte verileri yazdırmak ve
okumak için ışık (lazer) kullanırlar. Bu uzun ve kısa pitler daha sonra saklanır
veya diskin yüzeyine yazdırılır. Bunlar sadece lazer teknolojisi ile okunabilir.
Yeni DVD teknolojisi normal bir CD’nin saklayabileceği bellek miktarinı
arıtrmıştır. DVD’lerin boyutları ise 4.34GB (1000 MB=1GB) ile 7.95 GB arasında
değişir.
İşlem Yapma
Eğer birisi bilgisayarın beynini bulmak zorunda kalsaydı, bunların kesinlikle
mikro işlemciler olduğu söylenebilirdi. Mikro işlemci
genellikle CPU (Merkezi İşlem Birimi) olarak adlandırılır. Mikroişlemci
bir posta pulu büyüklüğünde çiptir. İşlemci bilgisayarın en önemli parçasıdır.
Mikroişlemci verilerin nasıl saklanacağını kontrol eder ve veri akışını yönetir.
Genellikle bir bilgisayar mikroişlemcisinin gücüne göre
tanımlanır. Daha yüksek işlemci hızına sahip çipler ve daha yeni tasarım en iyi
performansı ve en yeni teknolojilere erişimi sağlar. Çoğu kişisel
bilgisayarda mikroişlemci Intel ve AMD tarafından yapılmıştır.
Girdi
Bilgisayarın en iyi özelliklerinden birisi de bilgisayara
komutlar verebilme ve onu bilgi ile besleme yeteneğidir. Herhangi bir
girdi aygıtı olmadan bu imkansızdır. Girdi aygıtları bir dizüstü bilgisayardaki
klavye gibi bilgisayara monte edilmiş halde olabilir yada bir kablo ile
bilgisayara baglanmış olabilir.
En yaygın girdi aygıtı klavyedir. Buna benzer bir
çok aygıt vardır, örneğin: fare, iztopu, dokunmaya duyarlı tablet, dokunmaya
duyarlı ekran, kalemler, oyun çubukları, tarayıcılar, çubuk kod okuyucular,
video ve dijital kameralar, mikrofonlar.
Output – Çıktı
Girdi önemlidir, fakat bunun kadar önemli olan bir diğer şey de bilgisayarın ne
yaptığını okuyabilme yeteneğidir. Bilgisayar çıktı aygıtları kullanıcıya hizmet
edecek şekilde kullanılır. En yaygın girdi aygıtı monitördür. Ancak çoğu
monitörle beraber mükemmel çıktı aygıtları olan hoparlörler ve yazıcı da
verilir.
Bir Arada Bunlar Nasıl Çalışır?
Bilgisayarınızı açtığınızda bir girdi yapmış olursunuz.
Daha sonra sistem CPU’ya belirli programları başlatmasını ve donanım
aygıtlarını yeni girdilerinizi alacak şekilde açmasını bildirir.
Sonraki aşamada ise kullanmak istediğiniz programı seçersiniz. Programı
başlatmak için program ikonuna tıklar yada bir komut girersiniz. İnternet
tarayıcı programınızı örnek alarak başlayalım. Program başladıktan sonra, artık
talimatlarınız için hazır hale gelmiştir. Ya bir adres girersiniz (URL-http://www.soylenasil.com
gibi) yada önceden kaydettiğiniz herhangi bir adresi seçebilirsiniz.
Her iki durumda da bilgisayarınız artık artık ne yapmak istediğinizi
biliyordur. İnternet tarayıcısı yazılımı daha sonra bu adresi arar ve
gerektiğinde modem gibi diğer donanım aygıtlarını başlatır.
Eğer doğru adresi bulabilirse, tarayıcı daha sonra bilgisayara web sayfasından
telefon kablosu yada kablo aracılığıyla bilgisayarınıza bilgileri göndermesini
söyler. Sonunda da aradığınız web sayfasını görürsünüz.
Eğer sayfa yazdırmaya karar verirseniz yazıcı ikonuna tıklayın. Böylece yine
bilgisayara ne yapacağını söyleyen bir girdi vermiş olursunuz. Tarayıcı yazılımı
bilgisayarınıza bağlı bir yazıcı olup olmadığını ve bunun açık olup olmadığını
belirler. Yazıcınız kapalıysa bunu açmanınızı hatırlatır, sonra da kablo
aracılığıyla bilgisayarınızdan yazıcınıza web sayfası hakkındaki bilgileri kablo
aracılığıyla yazıcıya gönderir, böylece çıktı alırsınız.
